Zomerblog: Opvolging in het familiebedrijf

Het zijn zware tijden in de agrarische sector: de marges staan onder druk, vele ondernemers vallen om, het buitenland concurreert steeds scherper en continuïteit heeft plaats gemaakt voor grote kwetsbaarheid. Regelmatig spreek ik op Texel een neef van mijn vrouw die een aantal jaar geleden de schapenfokkerij van zijn vader heeft overgenomen. De transitie was vrij naadloos: hij was de enige van de drie kinderen die al op het bedrijf werkte én woonde en er was geen noemenswaardig vast personeel (behalve tijdens de “lammerij”). Maar zelfs bij een goede transitie merk je, zeker als buitenstaander, dat er spanningen kunnen ontstaan in de manier van aanpakken en kijk op het bedrijf tussen de oude en nieuwe generatie. Dé vloek voor elk kind die het familiebedrijf overneemt.

Zo waren er in dit geval verschillen in de visie op het gebruik van moderne technologie binnen het bedrijf – de oudere generatie heeft een mooi bedrijf opgebouwd zonder toeters en bellen en de jongere generatie heeft aan de landbouwschool gezien hoe deze technieken de bedrijfsvoering kunnen verbeteren en in zekere mate zelfs noodzakelijk worden.

In de context van het familiebedrijf is opvolging een belangrijke issue. Zeker in economisch zware tijden wordt het nóg belangrijker om goed na te denken over de manier waarop het kind het levenswerk van de ouders kan voortzetten. En er voor te zorgen dat de ouders zich niet teveel “bemoeien” met het bedrijf dat nu niet langer hun kindje is. Bij mijn vrouw’s neef werkte zijn vader nog steeds op het bedrijf na de transitie – juist dat feit zorgde voor een extra uitdaging, omdat zorg en bemoeizucht erg dicht bij elkaar liggen. Belangrijk is dus om juist ook bij familiebedrijven na te denken over de juiste opvolging. Maar minstens zo belangrijk: als de opvolging al vast staat is het zaak om de organisatie te laten mee-veranderen met de nieuwe baas, zodat diens sterkten ten volste worden benut en diens minder sterke punten kunnen worden afgevangen.

Collega Ad Nuijten schreef onderstaande blog over opvolging in familiebedrijven.

Tijdig stilstaan bij opvolging in familiebedrijven voorkomt gedoe

Bij opvolging in familiebedrijven is het van een niet te overschatten belang dat de kwaliteiten van de opvolgers goed bekend zijn. Wanneer een Directeur-grootaandeelhouder (DGA) terugtreedt is vaak wel duidelijk wie het stokje over gaat nemen. En als alle formele zaken geregeld zijn, lijkt dat geruisloos te kunnen plaatsvinden. Toch is het raadzaam, wanneer opvolging in beeld komt, de kwaliteiten van de opvolger zo vroeg mogelijk in kaart te brengen. Niet alleen kan dan beoordeeld worden of opvolging een haalbare kaart is, maar ook aan welke kwaliteiten nog gewerkt kan worden of welke manco’s omzeild moeten worden.

Bij opvolging is er potentieel een kantelmoment om een andere koers te gaan varen. De opvolger is immers de terugtredende DGA niet en de kracht van de opvolger kan verschillen met die van de DGA. Dat moet niet alleen de opvolger waarmaken, maar dat moet ook de terugtredende DGA accepteren. Bekend is de ‘derde generatie-problematiek’: grootvader richt op, vader bouwt het bedrijf uit tot de huidige omvang en zoon moet over de ondernemerskwaliteiten beschikken, om in de huidige omstandigheden, met de huidige eisen, vaak een behoorlijk bedrijf te leiden. En dat dan vaak ook nog zonder de statuur van vader. Bovendien moet de DGA de toekomstige leiding over durven laten aan de opvolger(s). En daar kan natuurlijk twijfel liggen. Maar ja, als je als DGA aangeeft het niet met de beschikbare opvolger(s) te zien zitten, wat richt je dan bijvoorbeeld aan in de familieverhoudingen? En wat wordt de toekomstige rol van de DGA, als de opvolger aan het roer komt te staan, en dat wellicht ook nog omgooit? De DGA heeft ziel en zaligheid in de onderneming gestopt en wil continuïteit van het levenswerk, en voelt bovendien vaak een sterke verantwoordelijkheid voor medewerkers.

Om bovenstaande redenen is het raadzaam om toch wat langer stil te staan bij de opvolging. Allereerst is het nodig om een helder opvolgingsprofiel te hebben. Vaak zijn taken binnen een familiebedrijf niet scherp afgebakend, en dat hoeft ook niet altijd. Alleen rondom opvolgingskwesties is het wel heel zinvol goed stil te staan bij wat de opvolger precies gaat doen, en welke kwaliteiten dat vergt met het oog op de toekomst. Vaak is de discussie daarover al verhelderend en waardevol.

Als de kwaliteiten van de opvolger bekend zijn, kan niet alleen onderkend worden wat dat betekent voor de opvolger zelf, maar ook voor de DGA en wellicht de bedrijfsorganisatie. Bijvoorbeeld: qua nadere opleiding, tijdsperspectief van de opvolging, de toekomstige rol van de DGA, de structuur van de onderneming, verdeling van taken en dergelijke.

Zonder zaken onnodig te problematiseren: aan bedrijfsopvolging zitten veel aspecten. En die kan je maar beter in de ogen kijken, dan je er voor af te sluiten.

Advertenties

Over Roel van Lanen
Roel van Lanen has international experience in the fields of strategy, finance, corporate recovery and business growth. Roel has extensive experience advising clients on strategic issues ranging from scenario planning to cost reductions. Additionally he supported companies through complex operational changes. Currently Roel works as a senior strategy consultant with Berenschot in the Netherlands, primarily focusing on organizational development and efficiency, strategic market studies, and complex (international) restructuring efforts. Customers typically work in financial and professional services, as well as utilities (energy), health care, and production industry. Roel is an experienced program- and projectmanager who regularly teaches workshops and holds lectures, and publishes articles on strategy in various media and on his blog, Business Strategies.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: