Staatsschulden afboeken tot op terugbetaalcapaciteit is onvermijdelijk (deel 4)

Waarom de huidige Euro niet werkt maar gered kan worden

Door: Hubert Sturm & René Barendrecht

Voor deel 1 uit deze reeks, klik hier; Voor deel 2 uit deze reeks, klik hier; Voor deel 3 uit deze reeks, klik hier

Meer steun en volgen van Japan is onzinnig

Er kan een vergelijking met Japan gemaakt worden. Daar is het probleem steeds doorgerold. Meer steun betekent het doorrollen van het probleem. Het probleem was nu juist de omvang van de schuld ten opzichte van de omvang van de economie. Meer schuld als vermeende oplossing voor teveel schuld? Het effect is hooguit dat aflopende staatsobligaties in handen van banken of pensioenfondsen worden afgelost, en nieuwe staatsobligaties daarvoor worden uitgegeven in handen van de West Europese overheden en de ECB. Private schuld omgeruild voor publieke schuld. Wie betaalt ook alweer de publieke schuld? De schuld wordt eerst nog groter, eindigend in een grote knal met een volledige default. Meer steun betekent het verspillen van alle middelen die er nog over zijn op een vergelijkbare wijze als Japan. Overigens heeft Japan deze toenemende staatsschuld tot dusverre vrijwel volledig uit de eigen spaarquote van de private sector kunnen financieren. Private schulden concurreren aldaar met publieke schulden om de schaarse middelen (uitholling van private economie). Met de vergrijzing in Japan moeten de pensionado’s nu hun spaartegoed gaan aanspreken en aldus hun staatsobligaties gaan verkopen (in plaats van bijkopen).

Er gaat zich de komende jaren in Japan nog een drama voltrekken. In het westen gaan wij tot dusverre voor dezelfde route van het naar achteren rollen van het probleem. In het geval van Europa kan dit niet zo lang naar achteren worden gerold omdat er zonder onorthodoxe maatregelen al eerder een default van landen in Europa plaatsvindt. De huidige steunpakketten kopen weliswaar tijd om deze majeure maatregelen door te voeren (o.a. drastisch snijden in de overheid en andere economische hervormingen). Maar dit blijft eenzijdig en ontoereikend zolang de schuldpositie niet wordt verkleind in lijn met de omvang van de nieuwe kleinere economie (op alles wordt bezuinigd, behalve op de rentebetalingen aan buitenlandse schuldeisers). We kunnen deze burgers niet beroven van hun perspectief om na het lijden een betere toekomst te hebben.

Ingrijpen van ECB is niet de juiste weg

De ECB heeft recent aangekondigd om ongelimiteerd geld te lenen aan banken om de problemen rond interbankair lenen te mitigeren. De ECB kan ook als lender of last resort de staatsobligaties van zwakke landen opdweilen om de liquiditeit van die landen nog enigszins te borgen en zwakke banken overeind te houden. Waarmee de ECB alle risico’s op wanbetaling naar zich toetrekt. Het opkopen van het schuldpapier door de ECB is niet de juiste weg. De ECB was hier nimmer voor bedoeld, als zodanig ook wettelijk zo bepaald. Het probleem is te groot: de hoeveelheid schuld die moeten worden doorgerold ten opzichte van de omvang van de economie en dit is weer te groot voor de ECB. Het vertrouwen in de ECB kan dan onder het nulpunt komen en daarmee het vertrouwen in het volledige financiële bestel. De ECB is bedoeld voor een tijdelijk liquiditeitsprobleem, maar het gaat hier niet alleen om een liquiditeitsprobleem. Het gaat om de omvang van de schulden ten opzichte van de omvang van de economie en de terugbetaalcapaciteit.

Desintegratie van de euro betekent vermoedelijk maximale schade

De weg van landen uit de euro zetten als vermeende oplossing is eveneens geen sinecure. Er is geen juridische basis voor, maar een exit formule kan altijd opgesteld worden als de nood aan de man is. Even los van de juridische kant is er het volgende issue, namelijk als landen er dan toch uitgaan, dan zijn deze landen verstandig als ze ook gelijk maar defaulten, en met een schone lei beginnen (vanuit hun perspectief dan). Een dergelijk volledig default werkt helaas op dezelfde wijze als bovenstaand beschreven door in ons banken systeem en onze pensioenen. Het betekent verder het abrupt stilvallen van de handel met deze landen (immers import door deze landen wordt te duur met hun lagere valuta) en voor een handelsland als Nederland is dat een serieus probleem. Het klinkt als de vrije markt doet haar werk, maar een aantal landen eruit zetten, betekent een groot risico op maximale verliezen op de obligaties en een acuut handelsissue. Dit scenario betekent derhalve een abrupte, harde en rommelige klap.

Herstructurering van schulden is onvermijdelijk

Zeker is dat er een herstructurering van schulden zal gaan plaatsvinden. Hetzij door de vrije markt, dan wel door proactief handelen. Een probleem van deze proportie kan niet op hoop van zegen naar achteren worden geschoven, en de vrije markt zal haar vonnis voltrekken. Beter is pro actief te handelen (hoewel dit politiek gezien altijd lastig is). Het is zaak de oplossingsrichtingen uiteen te rafelen in verschillende varianten. Een euro obligatie is een denkbare optie, maar is nog onvoldoende uitgediept en ligt politiek zeer gevoelig. Een euro-obligatie om alleen de bestaande schuld te bundelen en die te kunnen doorrollen is onvoldoende, het uitgangspunt is dat de bestaande schuld omlaag moet (nog los van de manier waarop toekomstige nieuwe schuld wordt beteugeld). Een uitgangspunt is ook dat er fiscale begrotingsdiscipline naar de toekomst toe noodzakelijk is in alle landen. Die discipline naar de toekomst toe moet ofwel worden afgedwongen vanuit een nauwe fiscale unie en met harde hand sancties, dan wel worden gehandhaafd door de vrije markt die haar werk op een individueel land doet zonder destabilisatie van het gehele stelsel.

Nauwere integratie met sanctionering en schuldsanering

Een denkbare optie is de weg van versnelde integratie in Europa: “dikke integratie”. We hadden afspraken waarin stonden over het maximale begrotingstekort. Hoe komen we nu wel tot een begrotingsevenwicht? We hebben dan nieuwe afspraken nodig maar nu met sanctionering. Het nadeel is dat dit ten koste gaat van de nationale soevereiniteit van landen. En hoe houdbaar zijn nieuwe afspraken eigenlijk in de praktijk in de toekomst? Een ander belangrijk praktisch nadeel op de korte termijn is dat alle landen hier mee in moeten stemmen. Er zijn derhalve tig afzonderlijke besluiten per land nodig die de haalbaarheid van het geheel kunnen blokkeren. Dan nog zijn afspraken over toekomstig begrotingsevenwicht onvoldoende. Een groot probleem is en blijft de omvang van de huidige schuld ten opzichte van de economie van de landen. Er zal derhalve nog steeds schuldsanering plaats moeten vinden. Een geschiedenis les is dat een dergelijke schuldsanering altijd gekoppeld moet zijn aan de verdiencapaciteit van het betreffende land. Wij mogen de mensen in deze landen niet hun hoop op een betere toekomst ontnemen. Omgekeerd willen wij die rekening niet ongelimiteerd betalen, maar het ontnemen van reële hoop op een betere toekomst in die landen werkt averechts. De sanering (verlaging van de schuld) zal diep genoeg moeten zijn zodat er voldoende perspectief is voor het land om terug te keren naar economische groei. Het is dan zaak om door te rekenen hoe diep de sanering moet gaan.

Voor deel 5 uit deze reeks, klik hier.

Voor deel 1 uit deze reeks, klik hier. Voor deel 2 uit deze reeks, klik hier. Voor deel 3 uit deze reeks, klik hier.

Advertenties

Over Roel van Lanen
Roel van Lanen has international experience in the fields of strategy, finance, corporate recovery and business growth. Roel has extensive experience advising clients on strategic issues ranging from scenario planning to cost reductions. Additionally he supported companies through complex operational changes. Currently Roel works as a senior strategy consultant with Berenschot in the Netherlands, primarily focusing on organizational development and efficiency, strategic market studies, and complex (international) restructuring efforts. Customers typically work in financial and professional services, as well as utilities (energy), health care, and production industry. Roel is an experienced program- and projectmanager who regularly teaches workshops and holds lectures, and publishes articles on strategy in various media and on his blog, Business Strategies.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: