Portugal: terug naar de schoolbanken!

De laatste tijd lijkt de wereld op zijn kop te staan. Uit alle hoeken van de wereld komt het nieuws, en het is vaak niet goed. Menselijke tragedies, de beelden staan nog scherp op eenieder’s netvlies gebrand. Het voelt dan ook een beetje onbehaaglijk om het dan over de economische kant van het verhaal te hebben. Maar goed, het speelt wel degelijk een rol. Zo kan je je voorstellen dat er grote financiële gevolgen zijn van de crisis in Japan. En wat te denken van de economische oorzaken achter de onrusten in het Midden-Oosten? Deze week een uitstapje naar drie macro-economische verhalen die het nieuws beheersen: Libië, Japan en Portugal. Drie dagen, drie posts, drie levensgrote uitdagingen.

Portugal: terug naar de schoolbanken!

En dan hebben we nog Portugal. Ook onze Mediterrane mede-Europeanen zijn volop in het nieuws. Deze crisis is wél in de basis echt financieel van aard. Het gaat niet goed met Portugal. De schulden zijn torenhoog en er is geld nodig, veel geld. De regering had hiervoor een zeer ingrijpende bezuinigingsoperatie bedacht, maar helaas ging het hier om een minderheidsregering en “dus” kwam dit er niet door. De oppositie wil juist investeren. Dus: regering gevallen, minstens twee maanden wachten tot nieuwe verkiezingen, en dat terwijl Portugal die tijd eigenlijk helemaal niet heeft. In de kantlijn spreken de Europese leiders alsmaar door over het noodfonds dat uitkomst moet bieden voor landen zoals Portugal, die in de problemen geraken en zonder vangnet mogelijk de hele Eurozone met zich mee kunnen sleuren. Maar… hebben we dit verhaaltje niet eerder gehoord? Waren niet eerder Griekenland en Ierland in exact dezelfde situatie?

Niet precies… al is er wel een belangrijke overeenkomst tussen de drie, namelijk het feit dat de staat in de problemen komt door de torenhoge schulden, de kredietwaardigheid omlaag wordt bijgesteld en er heel veel geldnodig is. Maar de oorzaken zijn zeer verschillend. Het begon eigenlijk met Griekenland. In een periode dat de rest van de wereld zich weer enigszins leek te herstellen en de vrees voor een “double-dip recession” steeds verder afnam kwamen daar de problemen aan het licht. Naar het zich laat aanzien heeft de Griekse regering stelselmatig en bewust met de cijfers lopen knoeien. Nou gebeurt een beetje creatief boekhouden overal wel waar ook politiek bedreven wordt. Maar Griekenland gaf zoveel geld uit nadat het zich bij de Euro had gevoegd dat deze cijfers wel ooit naar voren moesten komen. De rente werd laag gehouden, waardoor het bijzonder gemakkelijk was om geld te lenen in Griekenland in die tijd. De overheid zelf moest ondertussen echter steeds creatiever bij lenen, maar de schuldpapieren werden zo steeds risicovoller. Tot het hele zootje aan het licht kwam en de boel instortte. Enorme bezuinigingen en het verkopen van allerlei staatsbezittingen zoals overheidsbedrijven moet het vege Griekse lijf nu redden.

Ierland was een ander verhaal. In het dal van de crisis in 2008 besloot de Ierse regering als eerste ter wereld een aantal banken te redden van de ondergang. Niet alleen had dit andere “bail-outs” in de rest van de wereld tot gevolg, maar ook in Ierland heeft dit grote impact gehad. Waar in de VS werd gesproken over “too big to fail”, na het redden van bijvoorbeeld AIG, was er in Ierland eigenlijk sprake van “too big to save”. De assets van de Ierse banken waren enorm, vergeleken met het BBP (eind 2010 bijna 9x zo hoog) en er is maar één land ter wereld waar dit verschil nog groter is: Luxemburg (bankassets zijn 27x het BBP!). Ook in Nederland zijn de banken behoorlijk groot (4,5x BBP), maar ter vergelijking, in Portugal en Griekenland is dit nog geen 2x BBP, en in de VS “slechts” 0,8x BBP. Met andere woorden, het geld in de Ierse banken kan nooit door het Ierse volk worden opgebracht als daar iets mee zou gebeuren. Toch heeft de overheid deze schuld op zich genomen, en zo werd zij (ietwat vergelijkbaar met IJsland) dus naar beneden meegesleurd door de banken.

Nou zijn Ierland en Griekenland nog relatief klein binnen de Eurozone. Maar toen het leek dat Spanje in de problemen zou kunnen geraken werd er wel echt gebibberd. De Spaanse economie is één van de grotere van Europa, en een val van Spanje zou zeer waarschijnlijk heel de Eurozone met zich mee hebben gesleurd. Gelukkig lijkt een Spaanse crisis vooralsnog afgewend. De dreiging leek te komen vanuit de onroerend goed hoek, net als in de VS, en centraal daarin stonden kleine regionale Spaanse banken, “cajas de ahorros”. Deze banken bezaten meer dan de helft van het Spaanse spaargeld, bestonden in veel gevallen al honderden jaren, en waren veilige, saaie banken, gerund door vrijwilligers zoals lokale politici of zelfs een groep monniken. Totdat Spanje bij de Euro kwam. Daardoor konden de cajas goedkoop geld lenen, wat vervolgens werd uitgeleend aan ten behoeve van grote projectontwikkelingen, vaak ook buiten het eigen gebied. Toen de onroerend goed markt instortte, kwamen de cajas ineens voor problemen te staan die ze in hun eeuwenlange bestaan nog nooit hadden meegemaakt en waar ze geen opleiding of kennis over hadden. Hoe is de Spaanse crisis dan uiteindelijk afgewend? Fusies! De regering besloot dat gezonde en zieke cajas met elkaar moesten fuseren, en na een langzaam en voorzichtig proces lijkt dit nu daadwerkelijk zijn vruchten af te werpen.

Maar de problemen op het Iberisch schiereiland zijn dus nog niet voorbij, want nu is Portugal weer in acute problemen. En deze keer is het dus echt anders. Hier zien we dat de problemen het gevolg zijn van een langzaam proces, vele jaren van traag verval waarin de staatsschuld opliep. Wat veel mensen echter niet weten is dat in Portugal slechts 28% van de werkende bevolking een middelbare schooldiploma heeft! Dit is ver achter de rest van Europa, waar letterlijk alle landen (heel) dik boven de 50% zitten (en in de VS, toch vaak bekritiseerd vanwege haar onderwijs, is dit zelfs 89%). Dit relatief lage opleidingsniveau van de Portugezen is dan ook niet alleen (mede) oorzaak van de problemen. Veel belangrijker nog is de beperkende werking die dit heeft op het terugdringen van de staatsschuld in de toekomst. Met dergelijke lage opleidingsniveaus wordt het moeilijk voor de Portugezen om goed betaalde banen te krijgen die de economie voldoende gaan stimuleren om het land uit de problemen te helpen. En het lijkt onwaarschijnlijk dat Portugal ineens een trekpleister zal worden voor hoog-opgeleide kenniswerkers uit het buitenland. Helemaal zo gek dus niet dat de oppositie graag wil investeren! Al zal dat Portugal nu niet redden op de korte termijn; alleen een Europese noodfonds kan dat. En zo vestigt Portgal z’n hoop dus op landen als Duitsland en Frankrijk, maar ook op een land als Estland, dat (in tegenstelling tot wat we in Nederland graag denken over de Oost-Europese eurolanden) het braafste jongetje van de Euro-klas is en als enige alle regels consequent haalt, voor toetreding tot de Euro en daarna. Hopelijk is dat genoeg om de Euro nog even overeind te kunnen houden en de Euro-domino te voorkomen…

Advertenties

Over Roel van Lanen
Roel van Lanen has international experience in the fields of strategy, finance, corporate recovery and business growth. Roel has extensive experience advising clients on strategic issues ranging from scenario planning to cost reductions. Additionally he supported companies through complex operational changes. Currently Roel works as a senior strategy consultant with Berenschot in the Netherlands, primarily focusing on organizational development and efficiency, strategic market studies, and complex (international) restructuring efforts. Customers typically work in financial and professional services, as well as utilities (energy), health care, and production industry. Roel is an experienced program- and projectmanager who regularly teaches workshops and holds lectures, and publishes articles on strategy in various media and on his blog, Business Strategies.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: