Lessons Learned?

Amerika móet leren van z’n fouten, en móet veranderen na deze lessen

Waar er in Europa relatief nog altijd weinig wanklanken klinken bij de overname van in problemen verkerende instellingen door de overheid is dit in Amerika voor velen nog steeds een schrikbeeld. De notie dat de winsten geprivatiseerd waren terwijl nu er verliezen optreden deze gesocialiseerd worden veroorzaakte een grote schok en verontwaardiging op Wall Street. Het veelbesproken “plan van $700 miljard”, door sommigen het “afschuiven op de burger – plan” genoemd, voorziet in het opkopen van miljarden aan onzekere hypotheeksecurities. Maar ze zijn gemakshalve even vergeten dat het Amerikaans kapitalisme een lange geschiedenis heeft met zulke reddingsplannen. In de “Savings & Loan Crisis” eind jaren ’80 kostte het de belastingbetaler al zo’n $125 miljard om de crisis te bezweren, en zelfs tijdens de “Great Depression” in 1929 werd al $9,5 miljard uitgegeven om banken overeind te houden.

Wat maakt de huidige crisis dan zo uniek? Dat is toch vooral de omvang van het reddingsplan. Maar verder lijkt het verdacht veel op de eerdere gevallen. De moreel gevaarlijke houding op Wall Street op z’n best, zullen we maar zeggen (of, op z’n ergst). Het dure plan is nou niet bepaald drastisch, uit politieke angst voor “socialist” te worden uitgemaakt door het nationaliseren van grote (financiële) dienstverleners, maar de beschermende hand die Wall Street hiermee wordt aangereikt stelt de ondernemers volledig vrij van de eigen genomen risico’s. Dit verhoogt dan ook weer de kans op meer risicovol gedrag in de toekomst.

Veel van deze financiële instituten die nu schreeuwen om hulp opereerden met enorm hoge schuldniveaus, zonder dat daar al te veel toezicht op gehouden werd. Ze leenden massaal geld dat dan vervolgens werd gestoken in investeringen die ze niet alleen niet goed begrepen, maar waar ze ook nog weinig grip op hadden: ingewikkelde derivaten met als onderpand de hypotheken van Pietje en Marietje de Burger. Voeg daarbij de enorme beloningen die de grote jongens zichzelf toebedelen, waardoor ze alleen maar worden aangemoedigd meer van dit soort risicovolle investeringen te doen, en je heb het recept voor een perfecte ramp. En dat alles onder de noemer van de vrije marktwerking. Althans, zolang de gok goed uitpakte. Nu er verloren wordt, wordt het chemisch afval door Wall Street gedumpt op “Main Street”.

Wie het lange termijn perspectief bekijkt weet dat het grootste gevaar niet de financiële flexibiliteit van dit moment is. Minstens even belangrijk is de vraag hoe we het morele dilemma in de toekomst kunnen voorkomen. Is er over 10 jaar een nóg groter reddingsplan nodig? Welke garanties zijn er dat dit doekje voor het bloeden van $700 miljard in de toekomst níet leidt tot nog risicovoller gedrag op Wall Street? Hiervoor zijn meer openheid binnen en meer overzicht over de financiële markten cruciaal. Het probleem is nu zo wijd verspreid dat de echte massale woede vooralsnog uitblijft: niemand weet wie nu écht de zwarte piet verdient!

In Nederland is dit allemaal wat minder aan de orde. Ondanks het feit dat de Nederlandse overheid Fortis Nederland geheel heeft overgenomen, terwijl het Amerikaanse reddingsplan alleen de “zieke” onderdelen uit handen van de banken koopt, is de bevreesdheid voor meer risicovol gedrag in de toekomst hier nog (terecht) vrij gering. Nederlandse bedrijven zullen een aantal stappen moeten ondernemen, zoals beschreven in de blog-post “Bent u klaar voor de volgende recessie”, om uit de huidige crisis te komen. Maar tot meer risicovolle investeringen zal het Nederlandse reddingsplan binnen de Nederlandse bedrijfscultuur niet zo gauw leiden. Niet in de laatste plaats omdat de Nederlandse manager gezegend is met een bredere lange termijn visie, en dus minder opportunistisch gedrag vertoont. Daarom zijn de vooruitzichten voor Nederland, op termijn, niet slecht. Al moge het duidelijk zijn dat de crisis voor dit moment verre van over is, ook hier!

De vooruitzichten voor Amerika, daarentegen, zijn erg bleek; een maatschappij waarbinnen krediet en leningen zo’n belangrijke plek innemen in alle lagen van de economie kan in de 21e eeuw niet meer leidend zijn op het wereldtoneel. Er zal daar een fundamentele omslag in denken moeten komen, en een dergelijke cultuuromslag is meestal niet binnen één generatie bereikt. De mogelijkheden zijn er, gezien het huidige gevoel van urgentie, maar met het reddingsplan (dat inmiddels zelfs $840 miljard kost, vanwege de stokpaardjes van allerlei politici en lobbyisten) zal een actieve cultuur van risk-management zich niet snel ontwikkelen. De huidige valkuil komt men nog wel uit, al zal daar veel tijd overheen gaan en enorm individueel leed teweeg brengen, maar de Amerikanen, alle Amerikanen, moeten nu de lessen leren uit de geschiedenis, en deze nu ook echt onthouden en oppakken. Anders leidt de volgende crisis zonder twijfel tot een definitieve val van Amerika van het hoogste treetje op het financiële podium. En wat we daarvoor in de plaats kunnen krijgen (China?) draagt mogelijk nog veel meer risico met zich mee…

Roel van Lanen

Advertenties

Over Roel van Lanen
Roel van Lanen has international experience in the fields of strategy, finance, corporate recovery and business growth. Roel has extensive experience advising clients on strategic issues ranging from scenario planning to cost reductions. Additionally he supported companies through complex operational changes. Currently Roel works as a senior strategy consultant with Berenschot in the Netherlands, primarily focusing on organizational development and efficiency, strategic market studies, and complex (international) restructuring efforts. Customers typically work in financial and professional services, as well as utilities (energy), health care, and production industry. Roel is an experienced program- and projectmanager who regularly teaches workshops and holds lectures, and publishes articles on strategy in various media and on his blog, Business Strategies.

2 Responses to Lessons Learned?

  1. rlanen says:

    Helemaal mee eens; ik wou ook niet suggereren dat (A) de huidige crisis “rooskleurig” is, noch dat (B) China Amerika al in de komende paar jaar voorbij zal streven. Ik doelde meer op hetgeen dat hierna komt, op lange termijn, later deze 21e eeuw.
    Het is inderdaad geruststellend dat de Nederlandse arbeidsmarkt momenteel wat reserve heeft, en zorgwekkend dat we in de echte economie dit ook nog wel gaan voelen in Nederland. Alleen denk ik dat wij in Nederland (in Europa) hier de juiste lering uit trekken voor de toekomst, waar de Amerikanen dit aan kunnen grijpen om nog risicovoller te acteren en krediet nog meer te gaan gebruiken en misbruiken in de toekomst.
    En eerlijk gezegd vind ik dat persoonlijk nog veel angstaanjagender dan hetgeen ons op korte termijn te wachten staat.

  2. Luddo Oh says:

    Het is verbazingwekkend wat een kettingreactie zo’n situatie in een lang kan veroorzaken.
    In Amerika zie je dat de crisis ook al structureel naar de reële economie is overgekomen.

    Ik ben minder rooskleurig voor Nederland, omdat wij immers in een globale economie leven en voor een groot gedeelte afhankelijk zijn van de export naar dollar landen. Stuctureel staan we er goed voor en heeft onze arbeidsmarkt nog voldoende lucht om mee te ademen met de golven van de economie.

    Het zal nog even duren voordat China Amerika voorbij streeft. China heeft nog altijd een kleinere Bruto Nationaal Product dan Duitsland

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: